საერთაშორისო რეფერირებად ჟურნალში „სიმართლის მაცნე“ გამოქვეყნდა კავკასიის უნივერსიტეტში ჩატარებული კვლევის “გენომის რედაქტირების ობიექტურ და პროცესულ რეგულირებას შორის ბალანსი ევროკავშირის ქვეყნებში” შედეგები.

ნაშრომის ავტორია კავკასიის უნივერსიტეტის პროფესორი, მედიცინის დოქტორი, ჯანდაცვის პოლიტიკის ინსტიტუტის დირექტორი თენგიზ ვერულავა.

სტატიის ბმული.

ვერულავა თენგიზ, (2025) გენომის რედაქტირების ობიექტურ და პროცესულ რეგულირებას შორის ბალანსი ევროკავშირის ქვეყნებში. სიმართლის მაცნე. ტ. 12, გვ. 94-112.

რეზიუმე:

გენომის რედაქტირების თანამედროვე ტექნოლოგიებმა არსებითად შეცვალა ბიომედიცინის განვითარების დინამიკა და აუცილებელი გახადა ეთიკური, სამართლებრივი და უსაფრთხოების პარადიგმების გადახედვა.

ევროკავშირის მასშტაბით, სომატური გენომის რედაქტირება ფართოდ აღიქმება სამკურნალო თვალსაზრისით ლეგიტიმურ მიდგომად, მაშინ, როცა ჩანასახოვანი ჩარევა, ძირითადად ეთიკური მოსაზრებების გამო კვლავ მკაცრად შეზღუდულია.

სტატიაში მოყვანილია გენომის რედაქტირების მართვის ორპილარიანი მოდელი - ობიექტზე დაფუძნებული რეგულირება, რომელიც მიზნად ისახავს ტექნოლოგიური პროდუქტებისა და ინსტრუმენტების შეფასებას, და პროცესზე დაფუძნებული რეგულირება, რომელიც ფოკუსირდება კლინიკურ გამოყენებასა და სამკურნალო პროცესებზე.

კვლევა აჩვენებს, რომ ევროკავშირის მოქმედ რეგულაციურ ჩარჩოში არსებობს სტრუქტურული შეუსაბამობები: ცოდნის დეფიციტზე აგებული მორატორიუმები აფერხებს სამეცნიერო პროგრესს, მაშინ როდესაც მორალზე დაფუძნებული საპატენტო შეზღუდვები ვერ უზრუნველყოფს პრაქტიკულ რისკ-კონტროლს და შესაძლოა ხელი შეუწყოს ტექნოლოგიის განვითარებას ევროკავშირის ფარგლებს გარეთ. ამ კონტექსტში საჭიროა წინასწარი სიფრთხილის პრინციპზე დამყარებული შეზღუდვებიდან გადასვლა ცოდნასა და რისკის შეფასებაზე დაფუძნებულ მართვის სისტემაზე, სადაც პრიორიტეტი ენიჭება უსაფრთხოებას, ეფექტიანობას და პასუხისმგებლიან ინოვაციას.

რეკომენდირებულია ახალი მოდელის დანერგვა, რომლის მიხედვითაც ევროკავშირი განაგრძობს ობიექტური ტექნოლოგიური საშუალებების რეგულირებას, ხოლო წევრი სახელმწიფოები ინარჩუნებენ უფლებამოსილებას, განსაზღვრონ კლინიკური გამოყენების ეთიკურობა და უზრუნველყონ პროცესზე ორიენტირებული ზედამხედველობა. ამგვარი განაწილება მოითხოვს კოორდინირებულ კვლევით საქმიანობას, ერთიანი შეფასების სტანდარტების ჩამოყალიბებას და მუდმივ ინტერდისციპლინურ დიალოგს.

ცოდნაზე დაფუძნებული რეგულატორული ტრანზიცია არა მხოლოდ გაზრდის პოლიტიკის თანმიმდევრულობასა და გამჭვირვალეობას, არამედ ხელს შეუწყობს საზოგადოებრივი ნდობის გაძლიერებას და მომავალში შესაძლო თერაპიული მიღწევების რეალიზაციას.

 ჯანდაცვის პოლიტიკის ინსტიტუტი